İTÜ’lü Bilim İnsanından Tuzlu Göllerin Korunmasına Küresel Katkı

İTÜ Jeoloji Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Nurgül Balcı’nın araştırmacıları arasında yer aldığı uluslararası çalışma, tuzlu göllerin biyolojik çeşitlilik, ekosistem hizmetleri ve doğal miras açısından küresel önemini ortaya koydu. Araştırma, Nature Communications dergisinde yayımlandı.

“The overlooked conservation values of saline lakes” başlıklı çalışmada, dünyanın farklı bölgelerindeki 85 tuzlu göl kapsamlı olarak değerlendirildi. Araştırmada bu göllerde IUCN (International Union for Conservation of Nature, Uluslararası Doğayı Koruma Birliği) tarafından tehdit altında veya tehdide yakın olarak sınıflandırılan 200 canlı türü belirlendi. Bulgular, tuzlu göllerin özelleşmiş birçok farklı ve geniş bir biyolojik çeşitliliği destekleyen önemli ekosistemler olduğunu gösteriyor.

Ülkemiz kaynaklı çalışmayı yürüten İTÜ Jeomikrobiyoloji-Biyojeokimya Laboratuvarından Prof. Dr. Nurgül Balcı’nın uzmanlık alanları jeomikrobiyoloji, biyojeokimya ve astrobiyolojiyi kapsamaktadır. Öğretim üyemizin araştırmaları özellikle mikrobiyal sedimentoloji, biyomineralizasyon, ekstrem göl sistemleri ve ekstrem ortamlardaki yaşamın izleri üzerine yoğunlaşmaktadır.

“Tuzlu Su” paradoksu

Öğretim üyemiz Prof. Dr. Nurgül Balcı, tuzlu göllerin önemi hakkında şu bilgileri paylaştı:

“Suyunu içemediğiniz ve ticari balıkçılık yapamadığınız bir göl hayal edin. Muhtemelen böyle bir yerin fazla ilgi görmeyi hak etmediğini düşünürdünüz. Tuzlu göller de uzun yıllar boyunca benzer biçimde değerlendirilmiştir. Oysa bu özgün su kütleleri, dünya genelindeki göl sularının toplam hacminin yaklaşık yarısını oluşturmaktadır.

Tuzlu göller, yüksek osmotik basınç, hızlı su seviyesi değişimleri ve aşırı sıcaklıklar gibi ekstrem koşulları nedeniyle güçlü jeomikrobiyolojik ve evrimsel süreçlerin geliştiği özgün ekosistemlerdir. Bu ortamlardaki mikrobiyal topluluklar, yüksek tuzluluğa uyum sağlayan özgün gen ve proteinlere sahiptir; bu biyolojik özellikler biyoteknoloji, tıp ve endüstri açısından önemli uygulama potansiyeli taşımaktadır.”

İTÜ’den Türkiye Göllerine uzanan bilimsel katkı

Çalışmanın yazarlarından Prof. Dr. Nurgül Balcı, İTÜ Jeoloji Mühendisliği Bölümü bünyesindeki Jeomikrobiyoloji-Biyojeokimya Laboratuvarında Türkiye’nin alkali ve tuzlu göllerinin jeokimyası, jeomikrobiyolojik ve astrojeolojik yapısı ve mineral oluşum süreçleri üzerine araştırmalar yürütüyor.

Bu araştırmaların önemli odaklarından biri olan Salda Gölü, Mars’taki eski göl ortamlarının anlaşılmasına yönelik çalışmalarda da önemli bir yersel analog olarak değerlendiriliyor. Salda Gölü ile başlayan çalışma, Türkiye Göllerini uluslararası bilimsel camianın merkezine taşıdı.

Yeni çalışma, Salda Gölü başta olmak üzere tuzlu ve alkali göllerin bütünsel bir anlayış ile; biyolojik çeşitlilikleri, mikrobiyal ekosistemleri, doğal miras değerleri ve sundukları ekosistem hizmetleriyle birlikte korunması gerektiğini ortaya koyuyor.

İTÜ’nün bu alanda yürüttüğü jeomikrobiyoloji, biyojeokimya ve astrobiyoloji araştırmaları, Türkiye’nin özgün göl sistemlerinin bilimsel değerinin uluslararası ölçekte ortaya konulmasına ve bu hassas ekosistemlerin korunmasına yönelik küresel bilimsel iş birliklerine katkı sağlamaya devam ediyor.

Makale: Burian, A., Wilson, R., Kratina, P. et al. (2026). The overlooked conservation values of saline lakes. Nature Communications, 17, 9456.

Yayın tarihi: 3 Eylül 2026

DOI: 10.1038/s41467-026-76684-0

Makaleye erişmek için: https://www.nature.com/articles/s41467-026-76684-0