Öğretim Üyemiz Yürütücülüğündeki Projeye TÜBİTAK KUTUP-1001 Desteği

İTÜ Kimya-Metalurji Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Filiz Altay’ın yürütücülüğünü üstlendiği proje, TÜBİTAK KUTUP-1001 Destek Programı kapsamında desteğe değer görüldü.

Prof. Dr. Filiz Altay yürütücülüğündeki “Etken madde yüklü nanoliflerin uzay koşullarında karşılaşılabilecek aşırı düşük sıcaklık ve yüksek basınçta stabilitelerinin belirlenmesi ve Arktik balıklardan eksozom elde edilmesi” projesi TÜBİTAK-MAM Kutup Araştırmaları Enstitüsü tarafından, Araştırma Destek Programları Başkanlığı (ARDEB) “KUTUP-1001” 2026 yılı çağrıları kapsamında desteklenmeye hak kazandı. Projede, Arş. Gör. Rukiye Yiğit ve Arş. Gör. Elif Alakaş bursiyer olarak görev alıyor.

Proje kapsamında, kutup koşullarını uzay ortamına benzer bir doğal laboratuvar olarak kullanarak yeni nesil biyomalzemelerin dayanıklılığının araştırılması amaçlamaktadır. Projenin iş paketlerinden birinde deniz çalışması olacaktır. Bu çalışmanın, 6’ncı Ulusal Arktik Bilimsel Araştırma Seferi’nin (TASE-VI seferi) Haziran-Eylül 2026 döneminde 20-40 günlük periyotta Barents Denizi bölgesinde, deniz üzerinde icra edilmesi planlanmaktadır.

Projenin iki temel odağı bulunmaktadır:

1) Etken madde yüklü nanoliflerin (antioksidan, vitamin ve biyoaktif bileşen içeren) Arktik denizinde aşırı düşük sıcaklık ve yüksek basınç koşullarındaki stabilitesinin belirlenmesi,

2) Arktik balıklarından eksozom izolasyonu yapılarak karakterizasyon çalışmalarının yürütülmesi.

Elde edilen veriler, özellikle uzun süreli uzay görevlerinde 3B baskı ve biyobaskı teknolojileriyle yerinde üretilecek gıda, ilaç ve biyomedikal ürünlerin güvenilirliğini artırmaya yönelik kritik bilgiler sağlayacaktır. Proje, kutup araştırmaları ile uzay biyoteknolojisini bir araya getirerek Türkiye’nin bilimsel ve stratejik kapasitesine katkı sunmayı hedeflemektedir.

Proje, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) ile doğrudan örtüşmektedir:

SKA 3 – Sağlıklı ve Kaliteli Yaşam

Eksozomların biyolojik özelliklerinin ortaya konması; yara iyileşmesi, kriyoprezervasyon ve ileri biyomedikal uygulamalara temel oluşturabilecek yeni biyoteknolojik çözümlerin geliştirilmesine katkı sağlayacaktır. Uzay görevlerinde mürettebat sağlığını koruyacak stabil biyomalzemelerin geliştirilmesi de bu kapsamdadır.

SKA 9 – Sanayi, Yenilikçilik ve Altyapı

Nanolif teknolojileri ve ekstrem koşullara dayanıklı biyomalzemelerin geliştirilmesi, yüksek katma değerli biyoteknolojik ürünlerin tasarımına ve ileri malzeme teknolojilerinin güçlenmesine katkı sunmaktadır.

SKA 12 – Sorumlu Üretim ve Tüketim

Uzay görevlerinde yerinde üretim yaklaşımı, lojistik yükü azaltarak kaynak kullanımını optimize etmeyi hedeflemektedir. Bu yaklaşım, sürdürülebilir üretim sistemleri için yenilikçi bir model sunmaktadır.

SKA 13 – İklim Eylemi

Kutup ekosistemlerinde yürütülen araştırmalar, ekstrem çevre koşullarına adaptasyon mekanizmalarının anlaşılmasına katkı sağlayarak iklim değişikliği bağlamında biyolojik dayanıklılık çalışmalarına temel veri üretmektedir.

SKA 14 – Sudaki Yaşam

Arktik balık türlerinin biyolojik özelliklerinin incelenmesi, kutup deniz ekosistemlerinin bilimsel olarak daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.