Dağ Buzulları Geri Dönüşü Olmayan Eşikte

İTÜ Çevre Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Orhan İnce, “iklim sisteminin en hassas sensörleri” olarak nitelendirdiği dağ buzullarının önemi, mevcut durumu ve geleceği hakkında kapsamlı değerlendirmelerde bulundu.

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, buzulların iklim sistemi ve küresel su döngüsündeki yaşamsal rolüne dikkat çekmek amacıyla 2025 yılını “Buzulların Korunması Uluslararası Yılı” ilan etti. Bu kapsamda, BM tarafından ilk kez 2003 yılında ilan edilen 11 Aralık Uluslararası Dağ Günü’nün 2025 yılı teması “Buzullar, dağlarda ve ötesindeki su, gıda ve geçim kaynakları açısından önemlidir” (Glaciers matter for water, food and livelihoods in mountains and beyond) olarak belirlendi. Tema, dağlık bölgelerin küresel ölçekte tatlı su güvenliği açısından taşıdığı kritik role ve buzulların hızla yok oluşunun önlenmesi için acil önlem gerekliliğine dikkat çekiyor.

Anadolu Ajansı (AA), 2025 Uluslararası Dağ Günü kapsamında İTÜ Çevre Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi, Mikrobiyal Ekoloji Grup Başkanı (https://meg.itu.edu.tr/), TerrArctic Mega Grand Projesi Bilimsel Direktörü ve Araştırma Lideri Prof. Dr. Orhan İnce ile kapsamlı bir söyleşi gerçekleştirdi.

“Dağ Buzullarındaki Kayıplar ve İklim Sistemine Etkileri” başlıklı bu söyleşide Prof. Dr. İnce, dünya genelinde ve Türkiye’de dağ buzullarında meydana gelen alan ve hacim kayıplarını sayısal veriler, uzun dönemli gözlemler ve iklim projeksiyonları ışığında değerlendirdi. Buzul erimelerinin; su rejimi, tarımsal üretim ve hidroelektrik enerji arzı üzerinde ciddi riskler oluşturduğunu vurguladı.

Prof. Dr. İnce ayrıca, buzul kaynaklı su kayıpları nedeniyle 2030–2050 yılları arasında en az 30 milyon kişinin yaşadıkları bölgeleri terk etmek zorunda kalabileceğine dair bilimsel öngörülere dikkat çekti.

Dağ buzullarında yaşanan kayıpların geri döndürülemez nitelikte olduğunu vurgulayan Prof. Dr. İnce, buna karşın sürecin yavaşlatılabileceğini belirterek üç temel önlem alanına dikkat çekti:

• Yüksek Çözünürlüklü İzleme Sistemleri: LIDAR, GNSS, Sentinel uydu verileri ve yüksek irtifa dronları ile yıllık buzul değişimlerinin hassas biçimde izlenmesi

• Ulusal Ölçekli Modellerin Geliştirilmesi: Hidrolojik erken uyarı sistemleriyle ani taşkınlar, debi değişimleri ve buzul gölü taşması risklerinin izlenmesi

• Karbon Emisyonlarının Azaltılması: Küresel karbondioksit ve siyah karbon emisyonlarının azaltılması yoluyla buzulların uzun vadeli korunmasının desteklenmesi

Prof. Dr. İnce, bugünden harekete geçilmemesi halinde 2050 sonrası dönemde buzul erimesinin etkilerinin günlük yaşamda doğrudan hissedileceğini vurguladı.

AA Yeşilhat’ta yayımlanan söyleşiyi okumak için tıklayınız.

Prof. Dr. Orhan İnce’nin bilimsel koordinatörlüğünü ve araştırma liderliğini yürüttüğü (Rusya Federasyonu Bilim ve Yüksek Öğretim Bakanlığı tarafından desteklenen) TerrArctic Mega Grant Projesi, Arktik bölgesinde buzullarının geleceğine ilişkin saha temelli ve disiplinler arası öncü bilimsel bulgular ortaya koyuyor. Arktik bölgesinde yürütülen bu çalışmalar, iklim değişikliği ile biyokimyasal ve mikrobiyal süreçler arasındaki etkileşimleri bütüncül bir yaklaşımla ele alıyor. Bu bilimsel çerçeve, Prof. Dr. İnce’nin bilimsel danışmanlığını üstlendiği TENMAK’ın “Arktik’teki Enerji Potansiyelinin Ortaya Konulması” başlıklı stratejik araştırma projesine de güçlü bir akademik temel sağlıyor. Projenin koordinatörlüğü İTÜ öğretim üyesi Prof. Dr. Matthias Finger tarafından yürütülüyor.

Prof. Dr. İnce’nin, küresel ısınma ve ormansızlaşmanın buzullar üzerindeki etkilerini 200 yıllık bir projeksiyonla değerlendirdiği bir podcast çalışması da geçtiğimiz Haziran ayında Anadolu Ajansı tarafından yayımlandı.

Prof. Dr. İnce, TerrArctic Mega Grand Projesi araştırma ekibi üyeleriyle Arktik Dairesi sınırında:

Buzul erimeleriyle Arktik bölgesinde oluşan ve sayıları binleri bulan bebek göller:

TerrArctic Mega Grand Projesi kapsamındaki saha çalışmaları: