İTÜ, Disiplinler Arası Bilimsel Çalışmalarıyla Dünyada İlk 60’da!

İTÜ, THE Disiplinler Arası Bilim Sıralamaları 2026’da dünyada 60’ıncı sırada yer aldı. İTÜ’nün bilim ve teknolojiyi disiplinler arası bir yaklaşımla ve birlikte geliştirmeye öncülük eden sorumlu anlayışı, sıralamadaki başarısında etkili oldu.

İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ), “Sorumluluk ve Etki Odaklı Araştırma Üniversitesi” vizyonuyla dünya çapında adından söz ettirmeye devam ediyor. Üniversitemiz, Schmidt Bilim İnsanlarının katkılarıyla hazırlanan THE Disiplinler Arası Bilim Sıralamaları (ISR) (Times Higher Education Interdisciplinary Science Rankings 2026 in association with Schmidt Science Fellows) 2026 sonuçlarına göre dünyada 911 üniversite arasında 60’ıncı sırada yer aldı. Dünyada geçen yıla göre 16 basamak yükselen İTÜ, Türkiye’de kamu üniversiteleri arasında yine birinci oldu.

Times Higher Education (THE) Disiplinler Arası Bilim Sıralamaları 2026’da dünyada ilk 60 üniversite arasında yer alması, üniversitemizin akademisyen ve öğrencilerinin imza attığı araştırmaların disiplinler arası niteliğini vurguluyor. İTÜ’de yalnızca mühendislik alanında değil müzikten arkeolojiye dek geniş bir yelpazede disiplinler arası yaklaşımlarla başarılı sonuçlar veren çalışmalar dikkat çekiyor.

İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ), bünyesinde disiplinler arası araştırma kültürünü güçlendiren, insan kaynağını disiplinler arası çalışmalara yönlendirmeye teşvik eden çeşitli uygulama ve projeleri yakın zamanda hayata geçirdi.

Farklı disiplinleri bir araya getiren kampüs içi tematik iş birlikleri, uygulama ve araştırma merkezleri, laboratuvarlar

Birbirinden öğrenerek gelişme hedefi doğrultusunda yenilikçi bir anlayışla tematik bazlı iş birlikleri İTÜ’de kurulan Kampüs İçi Birlikte Başarma Laboratuvarında somutlaşıyor. Alanlarında öncü kuruluşlarla hayata geçen laboratuvarlar ve uygulama ve araştırma merkezleri İTÜ’deki disiplinler arası araştırma yaklaşımını destekleyen bir rol oynuyor. Son bir yılda disiplinler arası araştırma ortamlarıyla öne çıkan laboratuvar ve merkezlerden bazıları:

ASELSAN, TUSAŞ, MKE, BTS Group, ComPro Bilişim, Kendal Elektrik, Odine, TUA, Türkiye İş Bankası dâhil birçok kuruluşla yenilikçi iş birliği modelleri hayata geçirildi.

Milli Uzay Programı çerçevesinde uzay görevlerinin bütününü yönetecek bir “Komuta Kontrol” altyapısı kurmayı hedefleyen; enerji, uzay havası, iletişim, navigasyon ve yapay zekâ gibi “Destek Sistemlerine” odaklanarak stratejik bir işlev üstlenen Uzay Destek Sistemleri Uygulama ve Araştırma Merkezi (UZDES) İTÜ’de TUA iş birliğiyle kuruldu.

Disiplinler arası yapısıyla deprem alanındaki çalışmalar için gerekli verileri daha hızlı üretecek, “Türkiye’nin Apollo Projesi” olarak nitelendirilen İTÜ - Türkiye İş Bankası Marmara Aktif Fay Tehlike ve Risk Uygulama ve Araştırma Merkezi (MATAM) (https://matam.itu.edu.tr/) çalışmalarına başladı.

İTÜ-BTS Dijital İkiz Uygulama ve Araştırma Merkezi (İTÜ-BTS DİAM) (https://bts-diam.itu.edu.tr/) dijital ikiz teknolojileri, 5G/6G, akıllı şehirler, sürdürülebilir enerji ve havacılık gibi alanlarda ülkemizin dijital ve yeşil dönüşüm hedefleri doğrultusunda çalışmalar yürütüyor.

Elektronik ve Gömülü Sistemler Araştırma ve Geliştirme Merkezi’nde (EGEM) su altı/su üstü sistemlerinin Ar-Ge ve teknoloji geliştirme çalışmaları yapılıyor.

Disiplinler arası bilgi paylaşımı ve birlikte üretim kültürünü güçlendirecek mekanizmalar oluşturulması hedefiyle İTÜ ve Nanjing Havacılık ve Uzay Bilimleri Üniversitesi (NUAA) “Uluslararası Ortak Araştırma Laboratuvarı”nı kurdu.

Dijital Fabrikalar ve Dönüşüm Laboratuvarı, TUSAŞ’ın gelişmiş bilgisayar sistemlerine doğrudan erişim imkânı veriyor. Akademik ve endüstriyel çalışmalar için kritik bir kaynak konumunda.

İTÜ Nanoteknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi (İTÜ Nano), “Fonksiyonel Nano-Malzemeler” odağında disiplinler arası bir yaklaşımla derin teknolojileri kapsayan sürdürülebilir yüksek teknoloji çözümleri geliştiriyor. Yerli LED çip üretiminde tarihi bir eşik teşkil eden ve Kendal Elektrik ile imzalanan iş birliği protokolü kapsamında bilimsel ve teknik koordinasyon da İTÜ Nano tarafından üstlenildi.

Maden Optimizasyon ve Planlama Araştırma Merkezi (MOPAM) disiplinler arası bir yapıyla hem ulusal hem de uluslararası düzeyde bilgi üretmeyi ve sektöre yön vermeyi amaçlıyor. Merkezin kurulum çalışmaları sürüyor.

ASELABS kapsamında Ayazağa Yerleşkemizde ASELSAN – İTÜ Su Altı, Su Üstü ve Otonomi Teknolojileri Laboratuvarı ile RF-Mikrodalga Yenilikçi Malzeme Teknolojileri Laboratuvarı kurulumu için bir protokol imzalandı.

Yapay zekâ tabanlı yeni nesil yönetim sistemleri ve hizmetlerinin geliştirilmesi ve “Yerli ve Milli Private 5G Projesi” kapsamında Ayazağa Yerleşkemizde Private 5G ağı kurulması için iş birliği protokolleri hayata geçirildi.

Nükleer enerjide, özellikle füzyon çalışmalarında gereken hesaplama için kuantum bilgisayarlara ihtiyaç duyuluyor. Bu bağlamda İTÜ’de hem kuantum hem de nükleer teknolojiler alanında önemli gelişmeler yaşandı. 2030 yılına kadar rekabetçi bir kuantum işlemci prototipi geliştirme ve ilk yerli kuantum işlemciyi üretme hedefinin somutlaştığı laboratuvar altyapısı ve kuantum sistemlerine özel araştırma merkezinin Ayazağa Yerleşkemizde kurulması için Q&Co Quantum Computing Teknoloji ve ComPro Bilişim Teknolojileri’yle bir protokol imzalandı. Donanım seviyesinden başlayarak ticari bir kuantum bilişim hizmetinin geliştirilmesi sağlanacak.

Çok aktörlü ve çok disiplinli bir sistem anlayışını yansıtan nükleer teknoloji vizyonuna sahip İTÜ, 2030 Sanayi ve Teknoloji Strateji Belgesi doğrultusunda hayata geçen Nükleer Teknoloji Geliştirme Parkı’nın akademik yürütücülüğünü üstlendi.

İTÜ’ye iki yeni tematik enstitü

Çevre alanında ülkemizin ilk akademik yapılanmalarından biri olarak uluslararası bilimsel çekim merkezi olması amaçlanan Sıfır Atık Enstitüsü ile özgün yönüyle bilim tarihini araştıran benzeri organizasyonlardan ayrışan Mühendislik ve Teknoloji Tarihi Enstitüsü İTÜ’de kuruldu. Bu iki enstitüyle birlikte İTÜ’deki tematik enstitü sayısı yediye yükseldi. Üniversitemizde disiplinler arası araştırma ekosistemine katkı sunarak geliştiren diğer enstitüler şunlardır: Afet Yönetimi Enstitüsü, Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü, Bilişim Enstitüsü, Enerji Enstitüsü, Havacılık Enstitüsü.

Öğrencilere çok yönlü yetkinlikler kazandıran Yenilikçi Yandal Programları

İTÜ’de yedi farklı alanda başlatılan Yenilikçi Yandal Programları, öğrencilere disiplinler arası bir bakış açısı sunuyor. Geleceğin sorunlarını öngören ve çözüm üretebilen insan kaynağı, yarının ihtiyaçlarına da cevap verecek yenilikçi dersler ve programlarla çok yönlü yetkinlikler kazanıyor. (Sürdürülebilirlik, Nükleer Mühendislik, Savunma Teknolojileri, Oşinografi, Yangın Mühendisliği, Bilişim Uygulamaları ve Hesaplamalı Bilimler, Yer Sistemleri ve Küresel Değişim)

İTÜ’nün kurucu ortağı olduğu EELISA Avrupa Üniversitesi bünyesindeki EELISA Toplulukları öğrenci ve öğretim üyelerimizi disiplinler arası çalışmalara teşvik ediyor. EELISA İttifakı ayrıca duyurduğu ortak çağrılarla çok ortaklı ve disiplinler arası iş birlikleri oluşturmayı hedefleyen araştırmacılara destek kazanma fırsatı sunuyor. EELISA’nın yarışma ve yaz okulu gibi etkinlikleri, öğrencilerin disiplinler arası yetkinliklerini artırıyor.

İTÜ’de geçen yıl boyunca “Sorumluluk ve Etki Odaklı Araştırma Üniversitesi: Geleceğimizi Birlikte Geliştirme Toplantısı,” “TÜBİTAK 1001 ve 3501 Proje Hazırlama Çalıştayları,” “Lisansüstü Öğrenci Günü,” Yıldızlar Ligi: Erasmus+ Merkezi Projeler Toplantısı,” “Değerlendirme ve Geleceğe Bakış Toplantıları,” “Birlikte Öğrenme Laboratuvarı (Co-Learning Lab),” “CoCirculation 3 Danışman Bilgilendirme Toplantısı,” “Yapay Zekâ Destekli Hesaplamalı Malzeme Teknolojileri Çalıştayı” gibi pek çok etkinlik öğrencilerimize ve akademisyenlerimize disiplinler arası çalışmayı teşvik etti.

Birlikte çalışıp üreten, farklı disiplinlerden öğrenciler bir arada

Farklı disiplinlerden öğrencilerimizin birlikte çalışarak ortaya koyduğu proje ve tasarımlarla TEKNOFEST gibi ulusal ve uluslararası yarışmalarda dereceler elde ettikleri öğrenci proje takımlarımız (https://ogrencifaaliyetleri.itu.edu.tr/homepage), BAP Lisans Öğrencisi Katılımlı Araştırma Projesi - T (LÖKAP-T) ile daha fazla mali desteğe ulaşabiliyor.

Ayazağa Yerleşkemizde kapılarını açan Öğrenci Kulüp-Takım Kenti ile TÜBİTAK desteğinde yapımı devam eden Milli Teknoloji Atölyesi öğrencilerimizin disiplinler arası çalışmalarına katkı sunuyor.

Ayazağa Yerleşkemizi otonom araçlar için “Yaşayan Laboratuvar” olarak kullanan E-Mobilite ve Otonom Araçlar Laboratuvarımızda, ABD’nin farklı üniversitelerinden lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencileri İTÜ öğrencileriyle birlikte ABD Ulusal Bilim Vakfı Fonu desteğindeki her yaz dönemi birlikte çalışıyor.

İTÜ’nün Hacımusalar Höyük araştırmalarına odaklandığı Elmalı Saha Okulları, ülkemizden ve dünyadan farklı disiplinlerdeki lisans ve lisansüstü öğrencilere deneyim kazandırıyor. Üniversitemiz aynı zamanda arkeolojik veriyi gelişmiş ülkelerde uygulanan disiplinler arası veri toplama protokolleriyle sağlayarak lisans düzeyinde bir arkeoloji programı olmamasına rağmen hem ulusal hem de uluslararası ölçekte arkeoloji alanında çok başarılı bir konumda yer alıyor.

Proje destekleriyle daha fazla disiplinler arası etkileşim

Bilimsel ve teknolojik açıdan nitelikli çok disiplinli iş birliği projelerinin desteklemeyi amaçlayan ve genç araştırmacıları projelerin merkezine konumlandıran İTÜ Platform Proje Programı başlatıldı. Üniversite-sanayi-kamu iş birlikleriyle güçlenen program sayesinde araştırma süreçleri, öğrencilerin aktif katılımıyla ve toplumsal etki odaklı bir anlayışla şekilleniyor. Ayrıca bu Program, Dönem Başkanlığı İTÜ Rektörü Prof. Dr. Hasan Mandal tarafından yürütülen Teknik Üniversiteler Birliğine (TU11) ölçeklenerek TU11 İş Birliği Projeleri hayata geçirildi.

İTÜ-KÜRE (İTÜ Küresel Araştırmacı Bütünleyici Projeleri), yüksek etki potansiyeline sahip bilimsel projeleri desteklemek amacıyla başlatıldı. Akademisyenlerimiz, TÜBİTAK 2232-A/B Uluslararası Lider ve Genç Araştırmacılar Programı kapsamında üniversitemizde görev yapacak uluslararası araştırmacılarla birlikte İTÜ-KÜRE kapsamında desteklenen projelerde çalışabiliyor.

İTÜ, BAP kapsamında bilimsel çalışmaların teşvik edilmesi ve proje çıktılarının yaygın etkisinin artırılması, araştırma süreçlerinin daha verimli ve etkin bir şekilde yürütülmesi hedefiyle önemli değişikliklere imza attı. Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü (BAP) bünyesinde çok sayıda Disiplinler Arası Araştırma Projeleri (DAP) yürütülüyor.

Somut çıktı hedefiyle yürütülen disiplinler arası projeler

Yakın dönemde İTÜ’de yürütülen ve desteklenmeye layık görülen disiplinler arası nitelikteki bazı projeler:

Yapay zekâyı malzeme bilimi ile birleştirerek mikroyapı analizlerinde hız, doğruluk ve ölçeklenebilirliği artırmayı hedefleyen “Yapay Zekâ Destekli Otonom Malzeme Mikroyapı Analiz Platformu” Projesi

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından desteklenen Merkezi Laboratuvar Altyapısı Geliştirme Projesi

Afetlere yönelik çalışmalarda disiplinler arası bir yaklaşım getiren MARAP Projesi (https://gis.itu.edu.tr/marap)

Tekstil, elektrik-elektronik, makina, kontrol, bilgi teknolojileri, haberleşme sistemleri ve tarım bilimlerini bir araya getirerek, modern ve akıllı tarım uygulamalarında çığır açacak yenilikçi çözümler sunmayı hedefleyen “ IoT Destekli Elektronik Jeotekstiller ile Sürdürülebilir Akıllı Hassas Tarım (I-TEXGEO)” Projesi

İTÜ TRIGA MARK II Araştırma Reaktörü’nün üç boyutlu dijital ikiz modelinin geliştirileceği “3B Dijital İkiz ile Çok Amaçlı Araştırma ve Eğitim Reaktörlerinde Çok Yönlü Performans İyileştirmesi” Projesi

Sanat, teknoloji ve girişimcilik ruhunu bir araya getiren “ Değiştirilebilir Klavyeli Mikrotonal Gitar” Projesi

Disiplinler arası yapılarıyla örnek olan platformlar

İTÜ’de çeşitli platformlar disiplinler arası yapılarıyla örnek oluşturuyor. Çevreye Uyumlu Sürdürülebilir Araç Teknolojileri Platformu (İLATERA) ( https://ilatera.itu.edu.tr/), TÜBİTAK 1004 Mükemmeliyet Merkezi Destek Programı kapsamında destekleniyor. Otomotiv endüstrisindeki yenilikçi teknolojik gelişmelerin ve bu sektörün yaşamakta olduğu dönüşümün bir parçası olmak amacıyla kurulan platformda, yüksek teknoloji hazırlık seviyesine sahip çıktıların yanı sıra sosyal, ekonomik ve ekolojik temalarda farklı çıktılar da tanımlanmış durumda. İLATERA ekosisteminde üniversiteler, özel sektör kuruluşları, kamu araştırma merkezleri ve öğrenci proje takımları yer alıyor.

İTÜ, Türk Hava Yolları ve Boeing Türkiye iş birliğiyle Sürdürülebilir Havacılık Platformu (https://turkiyesustainableaviation.com/) disiplinler arası bir yaklaşım ve işbirliği ile gelecekte Türk havacılık sektörünün karbonsuzlaştırma yolculuğunu ve sürdürülebilirlik dönüşümünü daha ileriye taşımayı, sürdürülebilir havacılığa yönelik işbirliklerini kolaylaştırmayı ve ortak projeler geliştirmeyi amaçlıyor. Platform, eğitim programları ve sosyal faaliyetlerle bu alanda bilgi ve farkındalığı arttırmayı hedefliyor.

Sıralamaların metodolojisi

Dünyadaki üniversitelerin disiplinler arası bilime katkılarını ve bağlılıklarını ölçen THE Disiplinler Arası Bilim Sıralaması metodolojisi her biri araştırma projelerinin yaşam döngüsündeki bir aşamayı temsil eden üç temel alanı kapsamaktadır. Bu temel alanlar altında kurumları değerlendirme amacını taşıyan kalibre edilmiş 11 performans göstergesi bulunmaktadır. Bu göstergeler şunlardır: girdiler (disiplinler arası bilimsel araştırma finansmanı, sanayi finansmanı); süreç (başarı ölçütleri, tesisler, idari destek ve terfi ve görev süresi) ve çıktılar (disiplinler arası bilimsel araştırma yayınları sayısı, oranı, disiplin dışı fayda, disiplinler arası bilimsel araştırma niteliği ve itibar).

THE ISR 2026’da bilgisayar bilimleri, mühendislik, yaşam ve fen bilimleri alanlarındaki disiplinler arası çalışmalar değerlendirmeye alınmıştır. Sıralamaya dâhil olabilmek için üniversitelerin akademisyenlerinin 2020 ile 2024 yılları arasında toplamda en az 100 disiplinler arası araştırma yayını yapmış ve THE Dünya Üniversiteler Sıralaması (WUR) için gerekli verileri göndermiş olmaları gibi bazı temel kriterleri sağlamaları gerekmektedir.

Üniversitelerin Dünya Üniversite Sıralaması (THE WUR), Scopus veri tabanından alınan bibliyometrik veriler ve araştırmacılardan elde edilen anketlerden Disiplinler Arası Bilim Sıralamaları için gerekli veriler sağlanmıştır. Bu kapsamda Elsevier’den 174,9 milyon atıf, 18,7 milyon araştırma yayını değerlendirmeye alınmıştır.